Bu yıl Ahmet Oktay adına verilen ŞİİRDEN DERGISI 2025 Şiir ve şiir üstüne Deneme, Araştırma, Eleştiri dallarında verilen ödüller belli oldu.
Bu yıl yayımlanan kitaplar arasında hem sekreteryayı hem değerlendirme kurulunu seçimde zorlayan çok güçlü kitaplar var. 2025 yılı için genel olarak şunu söylemek gerekir: Bu yıl iyi kitaplar yayımlandı. Bir başka değerlendirme kurulu tarafından listede yer alan kitaplar rahatlıkla ilk on ikilik listeye seçilebilirdi. Değerlendirme kurulunda yapılan oylamada ise aşağıdaki seçimler yapılmıştır.
Ödül değerlendirme sekreteryası olarak elemeyi ve seçimi yapan, Fergun Özelli ve Halim Şafak tarafından, bir yıl içinde, büyük bir özveriyle takip edilerek yeni yayımlanan telif kitaplar arasından seçilen gerekçeli listeden jüri kendi eklemelerini yaparak oy birliğiyle şu sonuca varmıştır:
ŞİİR’DE
Yitirilmiş Şeyler Arasında kitabıyla Kadir Aydemir Şiir Dalında ödüle,
Yavuz özdem Evden Çıktım Yürüdüm adlı kitabıyla Jüri Özel Ödülüne
layık görülmüşlerdir.
Şiir dalında diğer 10 kitap ve haklarında yapılan değerlendirmeler alttadır.
Yitirilmiş Şeyler Arasında, Kadir Aydemir
Evden Çıktım Yürüdüm, Yavuz özdem
İkiz Divan, Enis Batur
Günün Yeri Boş Kalır, Muzaffer Kale
Hayalet jakoben, Levent Karataş
Kalbi Hızlandıran Şeyler, Asuman Susam
Şarkısı Lirik, İlhan Kemal
Kötülük Epiği, Arsen Everekliyan
Nassı Güzeller, Mehmet Öztek
Kim Kimi Unutacak, Cuma Duymaz
Örümcek Süpürgesi, Bengü Özsoy
Gerekçe
*Yavuz Özdem: Evden Çıkıp Yürüdüm işte birikimin yarattığı usta bir şairin kaleminden çıkan usta işi inşa edilmiş bir kitap. Bu defa şiirini ana teması ev, eş, baba, ana, nine, yürümek gibi yaşamının odağında yer alan kavramlar dolayımında inşa etti. Yakın olduğu kişiler de özellikle yürümek bahsinde yaşamının bir parçası olarak şiirin içeriğinde yer aldı. Bu kavramlar, ilintiler, ilgiler hayat hakkında şiirinin felsefi çıkarımlarla derin yapısını örgütledi.
Kadir Aydemir: Yitirilmiş Şeyler Arasında şairin ustalık dönemi şiiri. Sahici bir şiir yazıyor şair, kimi kez aşk bağlamında özel hayat hikayesi, ya da yaşadığı yer mekan olarak giriyor şiirlerine, tıpkı geçmiş gibi eriyip yok olmakta ve çizilen panoramada erimektedir bu bireysel yaşantılar. Bu da şiirin anlam değerini çoğaltıyor.
*Enis Batur:Gri Divan’da metinlerarası ve kültürlerarası ilişkiler kuran bir şiire imza atan şair, İkiz Dîvan’da bu çizgiyi lirizmle dengelemiş, bir yandan da belki de yaşlılığın sonuçla-rından biri olarak duygusal boyutta zenginleştirmiş şiirini. Teknolojinin egemenliğinde lirizmi ve duygusal boyutunu kaybetmiş bir şiir ve plütokrasinin ve tekellerin kölesi haline gelmiş bir dünya karşısında dik-katle okunmalı bu kitap.
*Muzaffer Kale: Günün Yeri Boş Kalır’da da şair temiz bir Türkçe ile dikkat çekiyor. Söylemek istediğini en az sözcükle ve şaşırtıcı bir betimlemeyle anlatan bir söyleyiş (biçem). Şiiri derinleştiren ve şiirimiz için bir zenginlik sayılması gereken bir söyleyiş. Bulaşkan ve sarsıcı. Geçmiş zamanın şimdiki zamana taşınarak mükemmel bir betimleme ve imgelem dizisiyle şiirleştirilmesi. Geçmiş ve şimdiki zamanın iç içe işlediği bir zamansal devinim. Ve kendi yaşamından, günlük hayatından devşirdiği özgün bir şiir dili.
Levent Karataş: Hayalet Jakoben’de kendi yaşamından, hayallerinden, özlemlerinden yola çıkarak, kısaca geçmişini temel alarak bugünkü dünya hallerini ele alıyor. Bugünü belirleyen geçmiş ve bugünün her açıdan sorunlu, yaşanmaz dünyası. Bu kitabı bu açıdan önemli politik bir tavır.
*Asuman Susam: Dile yaklaşımı hem bir yıkımı, hem de bir varoluşu barındırıyor. Okuru her okuyuşta başka bir anlamla karşı karşıya bırakması şiirinin anlamsal zenginliğini gösteriyor; bu anlam çoğalmaları gelecekte okunacak kitaplar düzeyine yerleştiriyor Kalbi Hızlandıran Şeyler’i.
İlhan Kemal: Epistemik ya da ontolojik ağırlıklı bir şiirle değil, düşüncenin potasında varlığın kendini aydınlatmasına olanak tanıyarak şiirini kurar. Şarkısı Lirik böyle bir şiir. Şiirlerinde sezilen sıkıntı imgesi söz söyleyen bireyin daha soyut, varlığın acısının kaynağı olan bir sorunsalı işaret eder: içine doğduğumuz dünyanın kendisidir bu, varlık bu sebepten dolayı sürekli çözmesi gereken bir düğümle uğraşır durur. Kitap bu açıdan okunmayı ve önemi hak ediyor.
Arsen Everekliyan: İnsanın insana ve diğer canlı varlıklara zulmü Everekliyan’ın temel izleği. Bu izleği işçiler, sıla olarak kasaba ve insan olmayan hareketli hareketsiz canlılar ve onların trajedileri ile zenginleştiriyor. Eko-poetik şiirin gelişmesi noktasında hem öne çıktığı hem de ilgiyi hak ettiği yazılabilir.
*Mehmet Öztek: Nassı Güzeller’de aşırı denebilecek derecede dille oynuyor, erotizmden edepsizliğe doğru insan bedenini (kadın-erkek) nesne ediniyor, ve ayrıca ironi ve humor arasında gidip gelen bir çizgide yazıyor şiirini. Kitap bu özellikleri ile öne çıkıyor.
*Cuma Duymaz: Kim Kimi Unutacak’ta yaşamı, toplumu, kendisini, aileyi, toplumu, devleti, inançları aynı şiirde tema edinebilen kıvrak bir dile sahip. Eleştirel ve kendine özgü bilinçli bir mizah dili var. Sözcüklerin gerçek anlamlarını bu diliyle tam tersine çevirebiliyor rahatlıkla.
Hıdır Işık: Ustalığa adım attığı beşinci şiir kitabı Sıfırın Melodramı’nı tanımlamak gerekirse, John Berger’in “Şiir, açık yaraya konuşur” sözünü anmamız gerekir. Bireysel sorunlarını ülke ve toplum sorunlarıyla birlikte iç içe yedirerek çatıyor şiirini. Doğayla ilgili sorunlara da el atıyor. Kısaca günümüzün yaralarını sorun ediniyor. Dili ustaca kullanıyor. Düşündürücü şiirler.
*Bengü Özsoy: Şiir dilini çoktan kurmuş bir şair, her şiir okuruna Örümcek Süpürgesi kitabında yer alan bir ya da birkaç dizesiyle dokunabiliyor. Gelecekte de okunacak kitaplar düzeyinde bir şiir kitabı Örümcek Süpürgesi.
Ayrıca şiirde, Ahmet Güntan, Ömer Erdem, Anita Sezgener, Ayça Şebnem, Burcu Yılmaz, Bülent Akay, Bülent Kenan Kocatürk, Cenk Kolçak, Ceren Avşar, Ceren Biber, Devrim Horlu, Emre Varışlı, Erol Özyiğit, Ersun Çıplak, Fatoş Asya Akbay, Gökhan Arslan, Hakan R. Temiz, Hayri K. Yetik, Hıdır Işık, Murat Üstübal, Mustafa Ergin Kılıç, Mustafa Eroğlu, Rıdvan Gecü, Seçil Avcı, Onur Sakarya, Sedat İpek, Şirvan Erciyes, Ümit Erdem, Umut Yalım, Uygar Asan bu yılın dikkate değer diğer şairleri. Yayımlanan diğer onlarca ki-tap arasında kuşkusuz adı anılmaya değer kitaplar vardır. Ancak ulaşabildiğimiz kadar kitabı değerlendirmeye alabildik.
Öteyandan bize gelen ama elenen çok daha fazla kitabın olduğunu da anımsatmakta yarar var.
ŞİİR ÜZERİNE ELEŞTİRİ, İNCELEME, DENEME’DE
Şiirin Olay Ufku: Bir Paradigma Değişimi kitabıyla Şiir üstüne Eleştiri, Deneme, İnceleme Dalında Erhan Altan Ödüle,
Günümüz şiirinden Bir Kesit kitabıyla Cemil Okyay Jüri Özel Ödülüne layık görülmüşlerdir.
Şiir üstüne Deneme, İnceleme, Eleştiri Dalında ne yazık ki ilk ikiden sonra dört kitap ancak listede değerlendirmeye layık görülürken 3 kitap da adı anılmaya değer kitaplar arasına girdi.
Şiirin Olay Ufku: Bir Paradigma Değişimi, Erhan Altan
Günümüz Şiirinden Bir Kesit, Cemil Okyay
Turgut Uyar Şiirinin Oluşumu, Enis Akın
Susan Şeylerin Gürültüsü, Hüseyin Köse
Bakışlı Bir Kedi Beyaz, Hasan Bülent Kahraman
Gerekçe
Erhan Altan: Şiirin Olay Ufku: Bir Paradigma Değişimi’nde, Türk şiirinin içinde devindiği “işitsel paradigma”dan dolayı, Türk şairlerinin Batıda değişen şiiri göremedikleri temel savıyla yazılan denemelerden oluşuyor. Erhan Altan Batıda görsel bir şiire geçildiğini ve hatta bu şiirin egemen olduğunu düşündüğünden bu şiiri “görsel paradigma” olarak nitelendiriyor ve Türk şiirinin yaşadığı krizi bu paradigma değişikliğini görememekten kaynaklandığını belirtiyor. Çaresiz tartışılacak bir büyük konuyu önümüze serdiği için Erhan Altan’ın Şiirin Olay Ufku’na dikkat çekiyoruz.
Cemil Okyay: Bir şiiri kavramak için hangi eleştiri yöntemi ya da yöntemleri gerekiyorsa bunlardan yararlanarak değerlendirmesini yapıyor. Esasen bu anlayış Cemil Okyay’ın şiir eleştirisi anlayışını da özetliyor: “anlatımcı yöntem”e yakın, yani şairi öne alan, onun hayatını, duygularını temel alan, o şairin şiirsel yaratısının değerini ortaya koyan bir anlayışla şairin şiir evrenini kuşatmaya, anlamaya çalışıyor. Kısaca alışılmış eleştiri anlayışlarından uzak durarak şiire nüfuz etmek için uygun her anlayıştan yararlanan bir yöntemi benimsediğini görüyoruz Cemil Okyay’ın.
Hüseyin Köse: Susan Şeylerin Gürültüsü, Didem Madak, Ahmet Oktay, İsmet Özel, Enver Ercan, Şeref Bilsel, Levent Karataş gibi şairlerin şiirleri üstüne, şiirlerin anlam alanlarından, çağrışımlarından yola çıkarak, inceleme sınırlarına girerek şiirlerin özünü vermeye çalışan, konusunu teknik ile sınırlamayan deneme yazılardan oluşuyor. İnceleme ve eleştiri alanına da sınır kapısına varmak tadında yaklaşan yazılar. Kitap bu yanıyla dikkat çekici.
Enis Akın: Turgut Uyar Şiirinin Oluşumu’nda Sezai Karakoç ve Turgut Uyar’ı düşünce ve görüşleriyle İkinci Yeni’nin ortaya çıkışında oluşturucu güç olarak görür. Edip Cansever’i, İlhan Berk’i, Cemal Süreya’yı, Ece Ayhan’ı ise bu gücün gölgesine yerleştirir. Ve bu temelde yeni bir İkinci Yeni tarihi oluşturmak gibi oldukça tartışmalı bir alan açar. İşte bu açılan tartışmalı alanla dikkati çeken bir kitap.
Hasan Bülent Kahraman: İkinci Yeni’nin anlaşılması doğrultusunda yine oldukça tartışmalı bir kitap (Bakışlı Bir Kedi Beyaz). İlhan Berk, Ece Ayhan ve Edip Cansever’i bu yeni poetikanın devindirici gücü olarak görür Kahraman ve İlhan Berk’i kozmik diliyle, Ece Ayhan’ı “kapalı şiir”, “sivil şiir” kavramlarıyla bir iktidar eleştirisi, Edip Cansever’i de “Varoluşsal tökezleme” bağlamında gövde şairi olarak niteleyip yine hummalı bir tartışmaya kapı aralar. İşte bu tartışma alanını yaratması açısından dikkate değer bir kitap.
Murathan Mungan: Şiir hakkında “sözcük ve imge kullanımı, şiir dili, dize kurmak, dizede sözcüğün yeri, anlam, şiirsel algı ve mantık, seyreltme, sözcük bilgisi genişliği, şairin hissetmesi, gözlemi, şiir okumayı öğrenmesi, şiirde işitsel mimari, müzik, vb” gibi kafamıza takılan, tartıştığımız büyüklü küçüklü kimi sorulara kendi tarzında açıklık getirmeye çalışıyor. Günümüz şiir biliminin birikimine bir hayli uzak olsa da adı anılması gereken bir kitap.
Ayrıca 2025’te yayımladıkları deneme, eleştiri ve inceleme kitaplarıyla Hayriye Ünal (Eleştirinin Yeni Yasaları), Ergun Tavlan (Talim Yazıları), İsmail Afacan (Sıcak Demir) da anılmayı hak ediyorlar.
Değerlendirme kurulu ve sekreterya üyeleri:
14-Kurul üyeleri: Celâl Soycan, Metin Cengiz, Haydar Ergülen, Orhan Alkaya, Mustafa Köz, Metin Celal, Turgay Kantürk ve Emel İrtem’den; Sekreterya Fergun Özelli, Halim Şafak’tan oluşur.